Hand coördinatie

Zoals we bij de algemene bewegingspatronen zagen, kunnen we in het begin van de motorische ontwikkeling veel alternerende bewegingsvormen zien. Ook de arm – hand motoriek vindt in deze fase alternerend plaats. Echter al snel zien we aan de armen ook symmetrische bewegingsvormen. Het lijkt alsof de motorische ontwikkeling aan de armen en handen sneller plaatsvindt dan aan de benen. Bij de handen is de symmetrie belangrijker voor het vastpakken, het alternerend bewegen is meer van belang ter ondersteuning van het voortbewegen. Ook zal het duidelijk zijn dat alle eenhandige werpvormen, vooral met klein materiaal, alternerend plaatsvindt. We zien dus door elkaar symmetrie en alternerend bewegen bij de arm – hand motoriek, de symmetrie meer ten gunste van het vast pakken en wel in een vroege fase (3-6 maanden); het alternerend bewegen van de armen / handen zien we wat later, vooral als het lopen wat beter beheerst wordt (ongeveer na de 24e maand).

Laten we, om de ontwikkeling van de hand coördinatie wat beter te kunnen volgen, eens kijken naar de ontwikkeling van het gooien en vangen. Bij het gooien en vangen van een bal zien we eerst het symmetrisch rollen en gooien verschijnen. Bij deze activiteit speelt de oog controle een grote rol. Het is echter een controle achteraf, omdat de snelheid van het vergeren nog onvoldoende is op dit moment. Daardoor is het ook nog niet mogelijk een bal te vangen. Het convergeren gecombineerd met een juiste sturing van de beide handen lukt in aanvang ook nog niet. Rollen van een bal is dan ook meer op zijn plaats dan vangen, dit rond de leeftijd van 2 – 3 jaar. Wanneer er voldoende motorische en sensorische informatie is opgedaan, is het kind beter in staat om met een goede oog – hand samenwerking een bal te vangen. Nadat de coördinatie van de handen en armen te opzichte van elkaar goed symmetrisch heeft ontwikkeld, zien we, rond het 6e jaar, meer eenhandige werpvormen naar voren komen. Pas rond het 8e jaar zien we het eenhandig vangen van een bal goed verschijnen. Dan vindt het vangen dus weer plaats met de alternerende motoriek. Als deze ontwikkeling van de hand-/oog en de oog-/hand coördinatie goed geïntegreerd heeft plaatsgevonden, staat het kind bij de eenhandige werpvormen in kruisgang. Bij het gooien / vangen met de rechterhand, staat het linkerbeen voor. Pas dan is er een goede motorische integratie. Dit ligt algemeen rond het 9e jaar. bottomTop


Hand- en voetvoorkeur

Om de relatie tussen hand- en voetvoorkeur te kunnen begrijpen dienen we ons goed te realiseren dat er een fors verschil in kwaliteit van bewegen bestaat. De beenmotoriek blijft voornamelijk functioneren op het niveau van het alternerend bewegen. Daarentegen gaat de motorische ontwikkeling van de handen via alternerend en symmetrisch bewegen over in een lateralisatie fase leidend tot een uitgesproken voorkeur. De handmotoriek bevindt zich uiteindelijk in een verder uitgerijpt kwalitatief bewegingsproces, terwijl de beenmotoriek in een veel vroegere motorische ontwikkeling blijft steken.
De hand en voet voorkeur zijn, zoals we al eerder zagen, afhankelijk van de dominantie van de hersenhelft. Deze hersenhelft is dominant voor allerlei motorische en cognitieve functies, dus ook de hand en voet voorkeur zou dezelfde moeten zijn. Gezien het blijven steken in een wat primitievere fase van de beenmotoriek, wordt de voorkeursbeen ontwikkeling bedreigd door vele externe factoren. Een verstuikte enkel of een langdurig pijnlijk been hebben op de daarvoor gevoelige tijdstippen in de ontwikkeling veel negatieve invloed. Het kind kan dan, door pijn of ongemak, kiezen voor het andere been als voorkeursbeen. Bij een ongestoorde motorische ontwikkeling zou er rond het 7e jaar eenzelfde hand en voet voorkeur behoren te zijn.bottomTop


Reageren op geluid

Het reageren op geluid vindt plaats vanaf de geboorte. Bij het plotseling horen van veel geluid reageert de baby middels de MORO reflex, met overmatig veel bewegen. Een motorische reactie op een auditieve stimulans vindt plaats. Bij de baby lijkt het gehoorszintuig nog overgevoelig te zijn en in het begin vindt er dan ook betrekkelijk veel bewegen plaats op relatief weinig geluid. Na een aantal dagen vindt er echter al een aangepastere reactie plaats. Zo is er een aantal dagen tot 1 week na de geboorte een reactie van de baby te zien op het stemgeluid van de moeder. Deze interactie neemt in de eerst volgende maanden toe, tot het imiteren van de eerste woordjes. De start van de actieve spraak zien we na de 12e maand en kent een groet variëteit in ontwikkeling.
Later als de taal zijn inhoud heeft gekregen, reageert het kind weer meer motorisch op verbaal gestelde opdrachten (zie verder bij de ontwikkeling van communicatie patronen). bottomTop


Reageren op non verbale acties

Non verbale reacties zien we al snel na de geboorte. Wanneer de baby de gelaatsuitdrukking van moeder ziet, reageert het met een gelijksoortige gelaatsuitdrukking of motorische actie (trappelen van de benen als uiting van herkenning). Het reageren op een gelaatsuitdrukking van moeder of anderen vindt al snel plaats. Het reageren op een gebaar vraag veel meer abstractie en vindt later plaats, echter ook hierin kunnen we een ontwikkelingsaspect zien. Reactie van het kind op een armgebaar “kom eens in mijn huisje” of op wenken, zijn voorbeelden die vooral in de peuter/kleuter leeftijd zich voordoen en worden veelal gevolgd door een motorische reactie van het kind, afhankelijk van zijn veiligheidsgevoel. Het kind is in staat om aangepast te reageren, als het een goede hechtingsontwikkeling doormaakt en daarmee een juist veiligheidsgevoel heeft. Op wat oudere leeftijd begrijpt het kind meer abstractere gebaren. Uiteindelijk stelt deze ontwikkeling het kind in staat om op een juiste en goede manier sociaal te functioneren. Echter ook deze ontwikkeling is afhankelijk van het visueel waarnemen. Een gebaar moet je wel kunnen zien om het goed te interpreteren en daarmee op een juiste wijze te kunnen reageren. Uiteindelijk is ook de ontwikkeling van sociale patronen deels afhankelijk van het gehele gebied van het visueel waarnemen.Top